Әлеуметтік желілерде танымал кәсіпкерлердің, тележүргізушілердің және қоғам қайраткерлерінің бейнесін пайдаланып, азаматтарды жалған инвестициялық платформаларға шақыратын алаяқтық схемалар көбейіп келеді.
Қазақстанның Бас прокуратурасы дипфейктер мен жалған жасанды интеллект платформалары қолданылатын инвестициялық алаяқтық схемалардан сақ болуға шақырады. Соңғы бір жарым айда елімізде осындай 119 факт тіркелген.
Алаяқтар TikTok, Instagram, YouTube және басқа да әлеуметтік желілерде жоғары табыс уәде ететін жарнамаларды таратады. Роликтерде белгілі адамдардың бейнесі мен дауысы қолданылуы мүмкін. Алайда экрандағы танымал тұлға бұл жобаны шын мәнінде жарнамаламауы ықтимал.
Алаяқтық схемасы қалай жұмыс істейді?
Әдетте азамат әлеуметтік желіден инвестиция, трейдинг немесе жасанды интеллект арқылы табыс табу туралы бейнеролик көреді. Жарнамадағы сілтемеге өтіп, телефон нөмірін қалдырады.
Осыдан кейін оған «менеджер» немесе «қаржы сарапшысы» хабарласып, инвестициялық шот ашуды және бастапқы қаражат аударуды ұсынады.
Жеке кабинетте ақшаның өсіп жатқаны көрсетіледі. Алайда экрандағы пайда нақты инвестиция жасалғанын білдірмейді.
Кейін азаматтан қосымша ақша салу, комиссия, салық, сақтандыру немесе қаражатты «шығаруды бұғаттан шығару» үшін төлем жасау талап етілуі мүмкін.
Мамандардың басты ескертуі: өз ақшаңызды қайтару үшін қосымша қаражат аудармаңыз.
Бас прокуратура келтірген мысалдардың бірінде Талдықорған тұрғыны Instagram желісіндегі трейдинг туралы жарнамаға сеніп, үшінші тұлғалардың шоттарына 7 млн теңгеден астам ақша аударған. Жалған электрондық әмиянда қаражат пен дивидендтер көрсетілгенімен, әйел ақшасын қайтара алмаған. Қазіргі уақытта факт бойынша сотқа дейінгі тергеп-тексеру жүргізілуде.
Жалған инвестициядан қалай сақтануға болады?
Ақша аудармас бұрын:
* компанияның нақты заңды тұлға екенін тексеріңіз;
* оның қажетті лицензиялары мен рұқсаттарының бар-жоғын ресми дереккөздерден анықтаңыз;
* инвестициялық ұсынысты өзіңіз іздеп, бірнеше тәуелсіз дереккөзден салыстырыңыз;
* белгісіз адамның картасына немесе жеке шотына ақша аудармаңыз;
* «кепілдендірілген», «өте жоғары» немесе «тәуекелсіз» табыс туралы уәделерге сақтықпен қараңыз;
* тек жарнамадағы сілтемеге сенбеңіз.
Дипфейкті тек бейненің сапасына қарап анықтау да қиын. Кейбір жағдайда ерін мен дыбыстың сәйкес келмеуі, табиғи емес мимика, бет әлпетінің бұлыңғырлығы сияқты белгілер байқалуы мүмкін. Бірақ заманауи жасанды интеллект технологиялары өте шынайы бейнелер жасауға мүмкіндік береді.
Сондықтан басты сұрақ «Бұл видео шынайы ма?» емес, «Мұндай инвестициялық ұсыныс шынымен бар ма және оны кім ұсынып отыр?» болуы керек.
Егер ақша аударып қойған болсаңыз
Қосымша төлем жасамаңыз. Дереу банкке ресми арна арқылы хабарласып, күдікті операция туралы мәлімдеңіз.
Сонымен қатар хат алмасуларды, телефон нөмірлерін, сайт сілтемелерін, жарнамаларды, скриншоттарды, түбіртектерді және ақша аударылған шоттардың деректемелерін сақтап қойыңыз.
Алаяқтық фактісі бойынша құқық қорғау органдарына, соның ішінде 102 нөміріне хабарласу қажет.
Күдікті жарнаманы әлеуметтік желідегі «Шағымдану» функциясы арқылы белгілеу де маңызды.
Есте сақтаңыз: танымал адамның бейнесі, дауысы немесе белгілі компанияның логотипі инвестициялық ұсыныстың шынайылығын растамайды. Ақша аудармас бұрын компанияны, лицензияны, инвестициялау шарттарын және қаражат алушының деректерін міндетті түрде тексеріңіз.